Page 2 - TELLAL - Sayı 11

TÜRKİYE’DE KIYILARDA YAPILAŞMA KURALLARININ TARİHÇESİ

Hüseyin Aksoy (Lal Gayrimenkul Değerleme A.Ş. Kontrol Birim Müdürü-İnşaat Mühendisi)

İlk çağlardan bu yana yerleşim ifadesi ile kıyıların şahıslara ait herkesin sosyal alan olarak
açısından en çok tercih edilen yerler olmayacağı, bu alanların sosyal kullanımına açık olduğu, kıyının
olan deniz kıyısı ve sahiller, kullanım alanı olarak kamu malı korunması ve kamu yararına
günümüzde de bu özelliklerini niteliğindeki alanlar olduğu kullanımına yönelik liman, iskele,
korumaktadır. Doğal kaynakların ve benimsenmiştir. 1926 tarihli bu dalgakıran, rıhtım gibi deniz yapıları
ulaşım olanaklarının çeşitli olması, Kanunda yer alan ifadeye bağlı ve tesislerin dışında yapı
tarım, balıkçılık ve ticarete elverişli olarak, “kıyılar” tasarrufu kamuya ait yapılamayacağı hükümleri
olması gibi nedenler, kıyıların sosyal yerler olarak kabul edilerek, bu bulunmaktadır.
ve ekonomik faaliyetlerde ön plana alanların sosyal kullanım alanı olarak
çıkmasında etkili olmuştur. Buna benimsenmesinin uygun olacağı Yıl 1984: Kıyıları koruma amaçlı ve
bağlı olarak artan nüfus, kıyılarda belirtilmiştir. kıyıların kamu yararına kullanımına
yapılaşmayı da beraberinde dair yapılara izin
Hüseyin Aksoy
getirmiştir. Üç tarafı denizlerle çevrili Yıl 1972: 10 metreden az olmayacak 1982 Anayasası’nın 43. maddesinde
olan ve adalar dahil toplam 8333 km şekilde bina inşa edilemez yer alan; ‘’Kıyılar, Devletin hüküm ve Kıyı Kanunu ve bu kanun
sahil uzunluğu bulunan ülkemizde de Türkiye'de deniz, göl, akarsu tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve çerçevesinde yayımlanan Uygulama
kıyılar her zaman yapılaşmada rağbet kıyılarında ve bunlarla süreklilik arz akarsu kıyılarıyla, deniz ve göllerin Yönetmeliğinde; deniz, tabii ve suni
gören yerler olmuştur. eden benzer nitelikli yerlerin sahil kıyılarını çevreleyen sahil göl ve akarsu kıyıları ile bu yerlerin
şeritlerinde yapılaşma ve şeritlerinden yararlanmada öncelikle etkisinde olan ve devamı niteliğinde
Ülkemizde sosyal ve ekonomik düzenlemeye dair ilk yasallık ise; kamu yararı gözetilir. Kıyılarla sahil bulunan sahil şeritlerinin, doğal ve
şartların gelişmesi, şehirleşme ve 11.07.1972 Tarih ve 1605 Sayılı şeritlerinin, kullanılış amaçlarına göre kültürel özellikleri gözetilerek koruma
nüfus artışı ile kıyılardaki Kanun ile, 6785 Sayılı İmar Kanunu'na derinliği ve kişilerin bu yerlerden ve toplum yararlanmasına açık, kamu
yapılaşmanın ve kıyı kullanımının 7. ve 8. maddelere ek madde olarak yararlanma imkân ve şartları kanunla yararına kullanma esaslarını tespit
artması, konuya ilişkin yasal ilave olmuştur. 6785 Sayılı Kanun Ek düzenlenir.’’ ifadesi ile kıyıların etmek amacıyla düzenlenmiştir.
düzenlemelerin yapılmasını zorunlu Madde 7 ve 8’e göre sahil şeridi kullanılması ve korunması güvence Uygulama imar planı olan alanlarda
kılmıştır. Bu ihtiyaç doğrultusunda, genişliği; deniz, göl ve nehir altına alınmıştır. yatay olarak en az 20 metreden sonra
kıyılarla ilgili kullanım tasarrufuna kenarlarında 10 metreden az yapılaşabilir. Uygulama imar planı
yönelik olarak, farklı dönemlerde olmayacak şekilde bina inşa edilemez 01.12.1984 Tarih ve 18592 Sayılı olmayan belediye mücavir alan
birçok kanun, tüzük ve yönetmelik ve mevcut yapılara ilave yapılamaz. Resmi Gazete’de yayımlanan 3086 sınırları içinde ve dışındaki
çıkarılmıştır. Ayrıca 10 metrelik bu alanın özel sayılı Kıyı Kanunu’nda; kıyıları koruma yapılaşmaya müsaade edilen
mülkiyete konu edilemeyeceği ve amaçlı ve kıyıların kamu yararına alanlarda da en az 50 metreden
Yıl 1926: “Kıyılar” tasarrufu kamuya denizin doldurulması ile özel kullanımına dair yapılar gibi kıyıda sonra yapılaşabilir. Belediye mücavir
ait yerlerdir mülkiyete konu edilecek arsa ve arazi yapılması zorunlu tesislerin yanı sıra alan sınırları içinde ve dışındaki
1926 yılında kabul edilen medeni oluşturulamayacağı da belirtilmiştir. eğitim, spor amaçlı tesisler de yapılaşmaya müsaade edilmeyen
kanunda yer alan “sahipsiz yerler ile 18.01.1975 Tarih ve 15122 Sayılı yapılabileceği belirtilmiştir. Ayrıca alanlarda en az 100 metre sahil şeridi
yararı kamuya ait mallar, Devletin Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulunca onaylanacak plan tanımlanmıştır.
hüküm ve tasarrufu altındadır.’’ Uygulama Yönetmeliğinde, kıyıların kararları sonucunda özel yapılara
olanak tanınmıştır. İlgili kanuna Yıl 1992: İlk 50 metrelik alanda
istinaden düzenlenen 18.05.1985 yapılaşmaya izin yok
Tarihli Uygulama Yönetmeliği'ne 11.07.1992 Tarih, 21281 Sayılı
göre; deniz, tabii ve suni göl ve Resmi Gazete'de yayımlanan 3830
akarsularda; imar planlı alanlarda en sayılı Kıyı Kanunu’nda; kıyı kenar
az 10 metre, imar planı dışındaki çizgisinden itibaren ilk 50 metre
alanlarda ise en az 30 metre alana yapı yapılmasına izin
genişliğinde sahil şeridi olacağı verilmemiştir. Kıyı kenar çizgisinden
belirtilmiştir. Bayındırlık ve İskan itibaren ikinci 50 metre alanda
Bakanlığınca yayımlanan 15.07.1987 ise bütün halka açık olabilecek
Tarih 110 Sayılı Genelge ile Belediye şekilde “Günü Birlik Tesis Alanı”na
mücavir alan sınırları içinde ve izin verilmiştir. Bu hususla ilgili
dışında uygulama imar planı kanunun üçüncü maddesinde
bulunmayan arazilerde uygulanacak istisnalar mevcuttur. İlgili maddede:
imar yönetmeliğinin 6. maddesine ‘’Askeri yasak bölgeler ve güvenlik
istinaden yapı yapılabilecek alanlarda bölgelerinde veya ülke güvenliği ile
yapılaşmanın en az 100 metre sahil doğrudan ilgili, Türk Silahlı
şeridi genişliğinden sonra olabileceği Kuvvetleri’ne ait harekat ve savunma
belirtilmiştir. amaçlı yerlerde (konut ve sosyal
tesisler hariç) özel kanun
1982 Anayasa’nın 42. Maddesi hükümlerine, diğer özel kanunlar
hükümleri doğrultusunda 17.04.1990 uyarınca belirlenmiş veya
Tarih ve 20495 Sayılı Resmi belirlenecek yerlerde ise özel
Gazete’de yayımlanan 3621 Sayılı kanunların bu Kanuna aykırı ►

T e l l â l , Aralık 2 0 1 4, S a y ı : 11